امتثال حاصل مىشود ، أقل مرتبهء آن اين است كه فرض شود قرائت به نحوى بوده باشد كه اگر شخصى با اعتدال قوهء سامعه در جنب او بوده باشد جوهر صوت او را در همهء حروف بشنود . و اخفات نيز در ضمن أفراد متعدده متحقق مىشود ، أدنى مرتبهء آن اين است قرائت به نحوى بوده باشد كه سماع نسبت به خود قارى در صورت اعتدال قوهء سامعه متحقق شود نه غير . و مرتبهء فوق آن اين است كه سماع چنانچه نسبت به خود متحقق مىشود نسبت به غير نيز متحقق شود لكن نه جوهر صوت ، و اين ذى مراتب مختلفه است ، گاه است سماع نسبت به يك نفر متحقق مىشود ، و گاه است نسبت به دو نفر و هكذا ، قدر مشترك ما بين همه آن است كه جوهر صوت در هيچ يك از اينها مسموع نمىشود ، به خلاف جهر كه معتبر در جميع أفراد آن است كه جوهر صوت مسموع شود به خلاف اخفات ، پس نسبت ما بين مفهومين تباين كلى خواهد بود . دوم : آن است كه اعتبار جهر در بعضى از صلوات و اخفات در بعضى ديگر از قرارى كه مذكور شد مشهور و معروف ما بين قدماء و متأخرين از فقهاء است ، و خلاف در مسأله حكايت شده از ابن الجنيد و سيد جليل سيد مرتضى كه فرموده‌اند رعايت جهر و اخفات به تفصيلى كه مذكور شد از بابت ندب و رجحان است نه حتم و الزام ، بنابر اين هرگاه اخفات نمايد در موضع جهر يا بالعكس نماز او صحيح است لكن تارك استحباب خواهد بود ، و اين قول ضعيف است اگر چه جماعت متأخرين مثل صاحب مدارك و غيره موافقت با ايشان فرموده اند ، پس اعتبار جهر و اخفات در آنچه مذكور شد من باب الحتم و الالزام است . سوم : در بيان اختصاص حكم است به رجال . بدان كه آنچه مذكور شد